Có những ngày như bao ngày, bạn vẫn làm việc, trả lời tin nhắn, hoàn thành những việc cần làm. Cuộc sống không có biến cố rõ rệt nào cả nhưng khi nhìn lại vài tháng vừa qua, bạn khó gọi tên điều gì đã tiến triển.
Một ý nghĩ xuất hiện trong bạn: “Hình như mình đang đứng yên.”
Rồi lại có một ý nghĩ khác theo sau: “Có lẽ mình đã làm gì đó sai chăng?”
Khi cảm thấy chững lại, khoảng cách giữa hai câu ấy thường rất ngắn. Từ một quan sát về nhịp sống, bạn đi đến một kết luận về bản thân. Trong khi đó, chưa thấy bước tiến không đủ để khẳng định rằng bạn đang thất bại.
Khi sự chững lại trở thành lời phán xét
“Dự án chưa tiến triển trong ba tháng” là một mô tả có giới hạn. Nó nói về một việc, trong một khoảng thời gian.
“Mình chẳng đi đến đâu” rộng hơn nhiều. Nó có thể phủ lên cả công việc, năng lực và cả những điều bạn từng cố gắng.
Sự khác biệt ấy dễ bị bỏ qua khi bạn thấy sốt ruột. Một kết quả chưa đạt dần trở thành bằng chứng rằng mình kém cỏi. Một giai đoạn thiếu phương hướng dần thành cảm giác mình đã bỏ lỡ cuộc đời. Điều khiến bạn nặng lòng lúc này có thể gồm cả hai phần: tình thế đang khó khăn và câu chuyện bạn kể về mình trong tình thế đó.
Tách được chúng chưa làm hoàn cảnh thay đổi nhưng nó giúp một chuyện chưa xong không lập tức trở thành lời kết luận về toàn bộ con người bạn.
Bạn đang dùng thước đo nào để nhìn mình?
Cảm giác đứng yên thường xuất hiện khi có một điểm đối chiếu mà bạn nhìn thấy. Đó có thể là người bạn vừa được thăng chức, một đồng nghiệp bắt đầu công việc mới, hoặc hình dung rằng ở tuổi này, mình đáng lẽ phải ổn định hơn.
Những điểm đối chiếu ấy không nhất thiết vô lý. Bạn có mong muốn, có trách nhiệm và có những cột mốc thực sự quan trọng. Sự khó chịu khi chưa chạm tới chúng cũng là điều hoàn toàn có thật. Tuy vậy, một thước đo có thể sẽ bỏ sót nhiều phần của hoàn cảnh.
Bạn nhìn thấy chức danh mới của người khác nhưng không biết nguồn lực họ có, điểm xuất phát của họ. Bạn so hiện tại với kế hoạch cũ, trong khi thời gian, sức lực hoặc trách nhiệm của mình ở thời điểm này đã khác. Bạn đếm những điều chưa đạt mà ít nhìn những việc đang phải duy trì mỗi ngày.
Khi ấy, cảm giác “mình đi quá chậm” có thể chứa một phép so sánh chưa đầy đủ.
Có những việc đang diễn ra nhưng khó nhìn thấy
Hãy hình dung một người nhiều tháng chưa bắt đầu được dự án riêng. Lịch làm việc vẫn kín, thu nhập chưa tăng, ý tưởng vẫn nằm trong sổ. Nếu chỉ nhìn vào dự án thì người ấy chưa tiến được bao xa. Nhưng trong cùng khoảng thời gian, họ đang chăm sóc người thân, giữ công việc hiện tại và gánh thêm nhiều việc nhà. Phần sức lực dành cho dự án nhỏ hơn rất nhiều so với dự tính ban đầu.
Điều đó không khiến dự án tự nhiên tiến triển. Nó giúp mô tả đúng hơn lý do dự án còn nằm yên một chỗ.
Ở một hoàn cảnh khác, bạn có thể đang học cách làm một công việc mới. Mỗi việc đều mất nhiều thời gian, kết quả chưa nổi bật. Những gì đang tích lũy chưa dễ thể hiện bằng một con số hay cột mốc.
Có những giai đoạn, phần lớn công sức được dùng để duy trì hoặc thích nghi. Nếu thước đo chỉ ghi nhận thành tựu mới, phần công sức ấy dễ biến mất khỏi cách bạn nhìn mình.
Không phải mọi sự chững lại đều là một khoảng nghỉ cần thiết
Dù vậy, gọi mọi giai đoạn chững lại là “đang âm thầm trưởng thành” cũng có thể khiến bạn nhìn thiếu một phần sự thật. Có lúc, cách làm hiện tại của bạn không hiệu quả. Có lúc, bạn trì hoãn một cuộc trao đổi khó. Có lúc, mục tiêu từng quan trọng giờ đã không còn phù hợp, nhưng bạn vẫn giữ vì chưa muốn thừa nhận điều đó.
Sự chững lại có thể chứa những điều cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Ngừng coi nó là thất bại không đồng nghĩa với việc mọi chuyện đều ổn. Bạn vẫn có thể thấy một lựa chọn chưa tốt, một giới hạn năng lực hoặc một việc mình đang né tránh, mà chưa cần gọi bản thân là người thất bại.
Nhìn rõ cho phép những điều dễ chịu và khó chịu cùng hiện diện. Bạn đã cố gắng, và một phần cách làm có thể cần được xem lại. Bạn đang chịu nhiều sức ép, và vẫn có điều thuộc trách nhiệm của mình.
Nhìn rõ nơi mình đang đứng, trước khi vội đi tiếp
Khi sốt ruột, câu hỏi xuất hiện thường là: “Bây giờ mình phải làm gì?”
Nhưng một câu trả lời quá sớm có thể dựa trên một mô tả chưa đúng. Bạn nghĩ mình thiếu kỷ luật, trong khi lịch sống không còn khoảng trống. Bạn nghĩ mình cần cố thêm, trong khi điều khiến bạn mắc lại là chưa biết mình còn muốn theo đuổi mục tiêu ấy nữa hay không.
Trong phạm vi bài đầu của chuỗi tài nguyên cho sách Chỗ mình đang đứng, việc quan sát dừng ở đây: nhận ra hoàn cảnh hiện tại cụ thể hơn.
“Công việc chưa có thay đổi trong sáu tháng” để lại nhiều chỗ tìm hiểu hơn câu “mình đang tụt lại”. Mô tả càng cụ thể, bạn càng dễ thấy điều gì đã xảy ra, điều gì chưa rõ và điều gì mình đang suy đoán.
Bạn không cần tìm ngay một ý nghĩa tích cực cho giai đoạn này. Có thể nó đang khó, buồn hoặc chưa có lời giải thích thỏa đáng. Việc nhìn nhận điều đó cũng chưa buộc bạn phải có ngay một kế hoạch.
Ở điểm dừng này, còn ba câu hỏi để quan sát:
- Trong những điều khiến mình cảm thấy chững lại, đâu là sự việc có thể mô tả cụ thể, đâu là kết luận mình đang gán cho bản thân?
- Mình đang đối chiếu hiện tại với thước đo nào, và thước đo ấy đã tính đến hoàn cảnh, nguồn lực cùng những trách nhiệm mình đang mang chưa?
- Trong giai đoạn này, điều gì đang được duy trì, điều gì chưa tiến triển và điều gì mình vẫn chưa nhìn rõ?
Thuộc chuỗi bài tài nguyên đồng hành cùng sách Chỗ mình đang đứng, đăng trên Blog MCA — một khoảng dừng để bạn quan sát, lắng nghe và nhìn rõ hơn nơi mình đang đứng.
MCA | REPOSITION FROM WITHIN
Leave a Reply