Trong quá trình phát triển của lĩnh vực coaching, không chỉ số lượng người tiếp cận tăng lên mà cách hiểu về coaching cũng trở nên đa dạng hơn, nhiều chiều hơn. Điều này là một phần tất yếu của quá trình phát triển một ngành nghề khi một phương pháp được ứng dụng rộng rãi trong nhiều bối cảnh khác nhau. Tuy nhiên, sự đa dạng này cũng đi kèm với không ít ngộ nhận, khiến coaching bị hiểu sai về bản chất, vai trò và giới hạn. Và khi những ngộ nhận này không được làm rõ, người tìm đến coaching dễ đặt kỳ vọng không phù hợp, đồng thời khó đánh giá đúng giá trị của quá trình làm việc. Việc nhìn lại những hiểu lầm phổ biến không nhằm phê phán, mà nhằm đưa coaching trở về đúng vị trí của nó: một quá trình hỗ trợ nhận thức, không phải một công cụ thay thế cho mọi hình thức hỗ trợ khác.

Coaching là một hình thức đưa lời khuyên

Một trong những ngộ nhận phổ biến nhất hiện nay là xem coaching như một hình thức tư vấn, nơi người coach đóng vai trò đưa ra lời khuyên dựa trên kinh nghiệm cá nhân. Cách hiểu này khiến coaching bị đồng nhất với mentoring hoặc tư vấn chuyên môn. Tuy nhiên trên thực tế, trong nhiều mô hình coaching, đặc biệt là coaching nội lực, việc đưa lời khuyên không phải là chức năng chính.

Coaching tập trung vào việc giúp khách hàng làm rõ cách họ đang nhìn nhận vấn đề, từ đó tự đưa ra lựa chọn phù hợp. Khi người coach chuyển sang vai trò đưa lời khuyên, quá trình này dễ trở thành sự áp đặt góc nhìn bên ngoài, gán trải nghiệm của mình vào người khác, làm giảm khả năng tự quan sát và tự quyết định của khách hàng. Điều này không có nghĩa lời khuyên không có giá trị, mà chỉ ra rằng coaching không phải là hình thức tối ưu để cung cấp lời khuyên.

Coaching là tạo động lực

Coaching đôi khi được gắn với hình ảnh truyền cảm hứng hoặc khích lệ tinh thần. Điều này dẫn đến kỳ vọng sai nghĩa là sau mỗi phiên làm việc, khách hàng sẽ cảm thấy tích cực hơn, phấn khích hơn, có động lực hơn và sẵn sàng hành động ngay lập tức. Mặc dù trong một số trường hợp coaching có thể tạo ra cảm giác rõ ràng hoặc nhẹ nhõm, việc xem coaching như một công cụ tạo động lực là chưa đầy đủ.

Động lực thường mang tính biến động và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Nếu quá trình coaching chỉ dừng ở việc khơi gợi cảm xúc tích cực, khiến khách hàng phấn khích tức thì, hiệu quả thường không kéo dài. Coaching nội lực hướng đến việc làm rõ điều gì thực sự quan trọng đối với khách hàng và điều gì đang cản trở họ. Khi nhận thức đủ rõ, động lực có thể xuất hiện như hệ quả, nhưng không phải là mục tiêu chính của quá trình.

Coaching là giải quyết vấn đề nhanh

Một ngộ nhận khác là kỳ vọng coaching sẽ mang lại giải pháp nhanh chóng cho các vấn đề gắn với cá nhân như tư duy, thái độ cảm xúc hoặc công việc, nghề nghiệp. Trong thực tế, có những tình huống có thể được làm rõ trong một hoặc vài phiên làm việc, nhưng cũng có những vấn đề liên quan đến mô thức nhận thức sâu hơn, đòi hỏi thời gian để quan sát và hiểu.

Coaching nội lực không được thiết kế để cung cấp câu trả lời ngay lập tức. Quá trình này thường bắt đầu bằng việc làm rõ vấn đề, xem xét các giả định và nhận diện các yếu tố đang chi phối lựa chọn của khách hàng. Việc tìm kiếm giải pháp chỉ có ý nghĩa khi vấn đề đã được hiểu đúng. Do đó, việc rút ngắn quá trình bằng cách tìm câu trả lời nhanh có thể làm giảm hiệu quả dài hạn.

Coaching có thể thay thế trị liệu tâm lý

Trong một số trường hợp, coaching bị hiểu như một giải pháp có thể xử lý mọi vấn đề liên quan đến cảm xúc hoặc tâm lý. Đây là một ngộ nhận cần được làm rõ. Coaching và trị liệu tâm lý có mục tiêu và phạm vi làm việc khác nhau . Coaching thường làm việc với những cá nhân có khả năng vận hành ổn định trong cuộc sống, nhưng cần làm rõ định hướng, mục tiêu, nhận thức hoặc cách ra quyết định.

Ngược lại, trị liệu tâm lý tập trung vào việc xử lý các vấn đề liên quan đến sang chấn, rối loạn tâm lý, những vết thương trong quá hoặc những khó khăn cần can thiệp chuyên môn sâu. Việc nhầm lẫn hai vai trò này không chỉ làm giảm hiệu quả hỗ trợ mà còn có thể gây rủi ro nếu một người không được tiếp cận đúng hình thức trợ giúp phù hợp với tình trạng của mình.

Coach là người hiểu khách hàng hơn chính họ

Một số người tìm đến coaching với kỳ vọng rằng coach sẽ “nhìn ra” vấn đề của họ nhanh hơn họ tự nhận ra, đưa ra giải pháp nhanh hơn họ nghĩ. Mặc dù một coach có thể có kinh nghiệm trong việc nhận diện mô thức hoặc đặt câu hỏi, việc cho rằng coach hiểu khách hàng hơn chính họ là một cách hiểu không chính xác.

Trong coaching nội lực, khách hàng vẫn là người có quyền hiểu và quyết định về cuộc sống của mình. Vai trò của coach là hỗ trợ quá trình làm rõ nhận thức, không phải thay thế khả năng tự hiểu của khách hàng. Khi kỳ vọng này được điều chỉnh, mối quan hệ coaching trở nên cân bằng hơn và hiệu quả cũng cao hơn.

Coaching là một quy trình cứng nhắc

Một số người cho rằng coaching phải tuân theo một mô hình cố định, với các bước rõ ràng và có thể dự đoán trước. Mặc dù có nhiều khung làm việc và phương pháp được sử dụng trong coaching, quá trình thực tế thường linh hoạt hơn. Mỗi khách hàng mang đến một bối cảnh, một câu chuyện và một cách suy nghĩ khác nhau, vì vậy quá trình coaching cần được điều chỉnh phù hợp.

Coaching nội lực đặc biệt chú trọng đến việc theo sát dòng nhận thức của khách hàng, thay vì áp dụng một quy trình cứng nhắc. Điều này không làm giảm tính hệ thống của phương pháp, mà ngược lại giúp quá trình trở nên phù hợp hơn với thực tế của từng cá nhân.

Coaching là dành cho tất cả mọi người

Một ngộ nhận khác là cho rằng coaching phù hợp với mọi đối tượng trong mọi hoàn cảnh. Trên thực tế, hiệu quả của coaching phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của khách hàng trong việc quan sát và làm việc với chính mình. Những người tìm kiếm câu trả lời nhanh, lời khuyên tức thì, có thêm động lực hoặc mong muốn được hướng dẫn cụ thể từng bước, có thể không phù hợp với coaching nội lực.

Ngược lại, những người sẵn sàng đặt câu hỏi về cách mình suy nghĩ, sẵn sàng nhìn lại những giả định quen thuộc và chấp nhận quá trình thay đổi không diễn ra ngay lập tức thường sẽ phù hợp hơn với phương pháp này.

Vì sao cần làm rõ các ngộ nhận về coaching

Việc nhận diện các ngộ nhận không nhằm phủ nhận giá trị của coaching, mà nhằm giúp người tiếp cận hiểu đúng vai trò và giới hạn của phương pháp. Khi coaching được hiểu đúng, người sử dụng có thể lựa chọn phù hợp hơn giữa coaching, mentoring và tư vấn, đồng thời đặt kỳ vọng thực tế hơn cho quá trình làm việc.

Coaching nội lực không phải là một giải pháp thay thế cho mọi vấn đề, cũng không phải là con đường nhanh nhất để đạt kết quả. Giá trị của nó nằm ở việc giúp cá nhân nhìn rõ cách mình đang vận hành, từ đó đưa ra những lựa chọn có ý thức hơn. Khi được đặt đúng vị trí, coaching có thể trở thành một phần quan trọng trong hành trình phát triển cá nhân, bên cạnh nhiều hình thức hỗ trợ khác.

Kết luận

Những ngộ nhận về coaching thường xuất phát từ việc đồng nhất các vai trò khác nhau hoặc kỳ vọng vào những kết quả không thuộc phạm vi của phương pháp. Một coach không phải là người đưa lời khuyên, không phải là người tạo động lực tức thời và cũng không thay thế các hình thức hỗ trợ chuyên môn khác. Thay vào đó, coaching là một quá trình giúp cá nhân quan sát, làm rõ và điều chỉnh nhận thức của mình.

Khi hiểu rõ điều này, người tiếp cận coaching có thể bước vào quá trình với một thái độ phù hợp hơn, từ đó tận dụng được giá trị thực sự mà phương pháp mang lại.

---

Bài viết liên quan

Coaching nội lực là gì: Khái niệm và giá trị của phương pháp coaching nội lực
Coaching Nội Lực Khác Biệt Thế Nào Với Mentoring Và Tư Vấn – Góc Nhìn Từ Mindset Coaching Academy
Coach giỏi thực sự làm gì (và không làm gì)

Celina Khánh An
Mindset Coaching Academy
Coaching từ gốc nội lực
Chạm – Nhìn – Chuyển™