Một phân tích từ gốc, để người làm nghề không bị cuốn theo tiếng ồn
Thị trường Coach hiện nay thường được mô tả bằng những cụm từ nặng nề như hỗn loạn, nhiễu loạn, vàng thau lẫn lộn, thật – giả khó phân, nói thì nhiều nhưng hiệu quả không được bao nhiêu…. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở sự phàn nàn, chúng ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng hơn: vì sao sự hỗn loạn này xuất hiện, và nó đang nói gì về giai đoạn phát triển của nghề.
Một thị trường không hỗn loạn vì quá nhiều người tham gia mà nó hỗn loạn khi chuẩn mực chưa kịp hình thành, khi ngôn ngữ nghề bị dùng sai, và khi nhu cầu xã hội tăng nhanh hơn năng lực tự điều chỉnh của hệ sinh thái. Nghề Coach ở Việt Nam đang đứng đúng tại giao điểm đó. Và nếu ta nhìn thật kỹ soi thật sâu thì sự hỗn loạn này không phải là tai nạn. Nó chính là hệ quả tất yếu của ba làn sóng chồng lên nhau: nhu cầu phát triển cá nhân bùng nổ mạnh mẽ, mạng xã hội khuếch trương hình ảnh quá mức , và sự thiếu vắng một nền đào tạo tư duy nghề đủ sâu. Khi ba yếu tố này gặp nhau, thị trường không thể không ồn.
1. Khi “Coach” trở thành một danh xưng mở
Trước hết, cần nhìn thẳng vào một thực tế: Coach không phải là danh xưng được bảo hộ. Không có một hàng rào pháp lý hay nghề nghiệp đủ mạnh để phân định ai được gọi là Coach và ai không. Điều này khiến “Coach” trở thành một chiếc áo rộng, ai mặc vào cũng được, và mỗi người mặc theo một cách khác nhau.
Trong bối cảnh đó, thị trường xuất hiện đủ kiểu Coach: life coach, mindset coach, healing coach, business coach, relationship coach, parent coach, voice coach thậm chí cả những người chỉ cần từng vượt qua một biến cố cá nhân cũng tự xưng là Coach. Không phải tất cả đều làm sai, nhưng sự đa dạng này diễn ra trước khi có một ngôn ngữ nghề thống nhất, nên thay vì phong phú, nó tạo ra nhiễu và loạn.
Một nghề khi mới hình thành thường cần thời gian để tự định nghĩa. Nhưng Coach lại bước vào thị trường với tốc độ quá nhanh, trong khi phần “định nghĩa từ gốc” chưa kịp hoàn thiện. Kết quả là: mọi người đều nói về Coach, nhưng không nói cùng một thứ.
2. Khi thị trường phát triển nhanh hơn nền tảng đào tạo
Một nguyên nhân cốt lõi khác khiến thị trường coach trở nên hỗn loạn không thể không nói tới đó là sự chênh lệch giữa tốc độ mở rộng và độ sâu đào tạo. Nhu cầu được lắng nghe, được định hướng, được khai mở nội lực tăng rất nhanh trong xã hội hiện đại. Điều đó là thật và hoàn toàn tất yếu ở một xã hội phát triển đi lên. Nhưng đào tạo Coach đặc biệt là đào tạo tư duy nghề lại không theo kịp với nhu cầu thị trường.
Nhiều chương trình đào tạo hiện nay tập trung mạnh vào kỹ thuật: đặt câu hỏi thế nào cho đúng cho hay cho “wow”, dùng mô hình nào, dẫn phiên ra sao. Những kỹ thuật này không sai, nhưng chúng không đủ để tạo nên một người làm nghề vững vàng. Khi thiếu nền tảng triết lý và đạo đức nghề, kỹ thuật trở thành công cụ rỗng, có thể bị dùng sai vai trò mà chính người sử dụng cũng không nhận ra.
Một thị trường đầy những người “biết làm” nhưng chưa “hiểu nghề” sẽ tất yếu rơi vào hỗn loạn. Không phải vì họ ác ý, mà vì họ hành động nhanh hơn mức độ hiểu biết của mình.
3. Khi mạng xã hội trở thành “sân khấu nghề”
Không thể nói về sự hỗn loạn của thị trường Coach mà bỏ qua vai trò quan trọng của mạng xã hội, đặc biệt giai đoạn hậu covid. Mạng xã hội và bối cảnh covid không tạo ra vấn đề, nhưng nó khuếch đại những gì đã có. Đây là giai đoạn mà con người gần như gắn chặt vào mạng xã hội để giải toả cảm xúc, để tìm kiếm sự chữa lành Trong trường hợp này, nó khuếch đại hình ảnh, cảm xúc và câu chuyện cá nhân những thứ rất dễ gây nhầm lẫn với Coaching.
Trên mạng xã hội, người nói hay thường được chú ý hơn người làm nghề lặng lẽ. Người thể hiện mình càng nhiều càng dễ được để tâm. Người truyền cảm hứng dễ được yêu thích hơn người đặt câu hỏi khó. Người kể câu chuyện vượt khó của chính mình dễ được tin tưởng hơn người giữ vai trò trung lập. Và thế là, trong mắt công chúng, Coach dần bị đồng nhất với hình ảnh người nói chuyện tích cực, lan tỏa năng lượng, chia sẻ trải nghiệm sống, truyền cảm hứng và tạo động lực.
Điều này không xấu về mặt truyền thông, nhưng nó làm mờ ranh giới nghề nghiệp. Khi hình ảnh đi trước bản chất, thị trường sẽ ồn vì mọi người phản ứng với hình ảnh, không phải với năng lực thực.
4. Khi nhu cầu “được cứu” lớn hơn nhu cầu “tự chịu trách nhiệm”
Một yếu tố sâu hơn, ít được nói tới, là tâm lý xã hội. Trong giai đoạn nhiều bất ổn về tâm lý, cảm xúc, về công việc và cuộc sống, con người có xu hướng tìm kiếm sự dẫn dắt, sự an ủi, sự động viên, khích lệ, tạo động lực và sự chắc chắn. Điều đó khiến nhu cầu “được cứu” tăng cao hơn nhu cầu “tự chịu trách nhiệm”. Thị trường Coach, vì thế, trở thành nơi để nhiều người gửi gắm hy vọng thay vì học cách đứng vững.
Khi khách hàng đến với Coach với kỳ vọng được chỉ đường, được dẫn dắt, tìm được lời khuyên, được giải quyết vấn đề thay, được xoa dịu nhanh chóng, áp lực sẽ đổ ngược lên người làm nghề. Nhiều Coach, vì muốn đáp ứng kỳ vọng đó, vô thức bước sang vai trò không thuộc về mình. Và khi nhiều người cùng làm vậy, thị trường trở nên rối. Ai cũng là Coach nhưng không phải ai cũng làm đúng vai trò ấy để rồi trong những tình huống điển hình họ bị nói không có hiệu quả là hoàn toàn dễ hiểu.
Sự hỗn loạn, ở tầng này, không chỉ là vấn đề của người làm nghề. Nó phản ánh một xã hội đang thiếu năng lực tự đối diện, thiếu tính chủ động và đang thử tìm câu trả lời ở những nơi chưa chắc đã đúng vai trò.
5. Khi thiếu một “chuẩn vững” để neo lại
Một thị trường trưởng thành cần có những điểm neo như chuẩn mực nghề, cộng đồng phản tư, hệ đào tạo sâu, và những người dám nói thật về giới hạn của nghề. Khi những điểm neo này chưa đủ mạnh, thị trường sẽ trôi theo tiếng ồn là điều tất yếu.
Trong bối cảnh hiện tại, nhiều người làm Coach phải tự học cách phân biệt đúng – sai trong khi đang hành nghề và họ cũng không tránh khỏi sự rối cũng như nỗi sợ mất khách hoặc không có khách. Họ không có đủ không gian để phản tư tập thể, cũng không có đủ tiếng nói trung lập để đặt lại chuẩn mực, nên mỗi người tự hình thành một “chuẩn cá nhân”. Điều này tạo ra một bức tranh rất đa dạng, nhưng cũng rất nhiễu.
Hỗn loạn, vì thế, không phải là dấu hiệu nghề đang hỏng. Nó là dấu hiệu nghề đang cần được tái định nghĩa từ gốc.
6. Nhìn sự hỗn loạn như một giai đoạn, không phải bản án
Điều quan trọng là: đừng vội kết luận rằng thị trường Coach là “xấu” hay “đáng ngờ” chỉ vì nó đang hỗn loạn. Mọi nghề mới phát triển đều đi qua giai đoạn này, giai đoạn quá độ. Sự khác biệt nằm ở việc ai sẽ là người đủ kiên nhẫn và tỉnh táo để đi tiếp bằng con đường sâu hơn, thay vì bị cuốn theo bề mặt.
Đối với người làm nghề nghiêm túc, hỗn loạn không phải là lý do để bỏ cuộc, mà là lời mời gọi để đứng vững hơn trong bản sắc nghề nghiệp. Khi tiếng ồn lớn, người nói nhỏ nhưng đúng sẽ càng có giá trị. Khi thị trường mơ hồ, người rõ ràng sẽ tự nhiên được nhận diện.
Nếu bạn muốn nhìn bức tranh lớn hơn về nghề trong bối cảnh này, hãy đọc bài trụ cột của chuỗi:
👉 Nghề Coach giữa hỗn loạn: Nhìn thẳng vào bản chất để không bị lẫn vào đám đông
7. Làm gì khi đang ở trong một thị trường hỗn loạn?
Câu hỏi này quan trọng hơn việc phê phán thị trường. Với người đang hoặc muốn làm Coach, điều cần thiết không phải là “làm sao nổi bật”, mà là “làm sao để không lạc mất vai”. Điều đó bắt đầu từ việc:
- hiểu rõ Coaching là gì và không là gì, để làm đúng
- xây nền tư duy nghề trước khi chạy theo kỹ thuật,
- chấp nhận làm nghề chậm hơn thị trường,
- và liên tục phản tư về vai trò của mình trong mỗi phiên làm việc.
Một thị trường hỗn loạn sẽ tự sàng lọc theo thời gian. Những gì ở bề mặt sẽ nhanh chóng lỗi thời. Những gì có gốc sẽ ở lại.
Tóm lại: Hỗn loạn không đáng sợ, mất phương hướng mới đáng sợ
Thị trường Coach hỗn loạn không phải vì nghề này yếu. Nó hỗn loạn vì nghề này chạm đến những nhu cầu rất sâu của con người, và vì thế, dễ bị kéo về nhiều hướng khác nhau. Điều quan trọng không phải là dọn sạch sự hỗn loạn, mà là tự mình đứng vững trong sự hỗn loạn đó. Câu hỏi dành cho mỗi người làm nghề không phải là: “Thị trường đang ra sao?”, mà là:
“Tôi đang đứng ở đâu trong thị trường này?”
Coach Training MCA
Nếu bạn muốn hiểu nghề Coach từ gốc, đứng vững giữa thị trường nhiều tiếng ồn, và xây dựng con đường làm nghề dài hạn, bạn có thể tìm hiểu Coach Training tại Mindset Coaching Academy.
Đây không phải chương trình dạy bạn chạy nhanh, chạy nhiều trong thị trường hỗn loạn.
Đây là nơi giúp bạn xây nền – rõ vai – và làm nghề một cách tỉnh táo, để không bị cuốn đi bởi những làn sóng nhất thời.
© Mindset Coaching Academy
Nội dung này thuộc bản quyền MCA – xin đừng dùng lại khi chưa được phép. Cảm ơn bạn vì giữ sự tinh tế trong chia sẻ.
Leave a Reply